Strategie kolorystyczne

Tekst napisany we współpracy z Tomem Porterem, uznanym ekspertem od koloru i autorem kilku książek o rysunku architektonicznym oraz wpływie koloru na środowisko.

Podstawowa rola koloru w zabudowanej przestrzeni polega na kreowaniu indywidualnego charakteru tego, co Charles Moore nazwał „poczuciem miejsca”. To przede wszystkim kolor, bardziej niż jakakolwiek inna cecha budynku, decyduje o bezpośredniej reakcji na indywidualny charakter miejsca i kształtuje dialog człowieka z otoczeniem. Kolor może także świadczyć o przeznaczeniu budynku, czyli mówić o jego funkcji, stylu architektonicznym czy strukturze. Kolor jest więc ważnym środkiem ekspresji, pozwalającym uwydatnić wpływ środowiska na budynek lub funkcję budynku.

Zastosowanie odpowiednio dobranych kolorów pozwala złagodzić wpływ formy i masy architektonicznej na otoczenie. W tym celu wybiera się odcienie, które harmonizują z krajobrazem, otoczeniem miejskim lub materiałami budowlanymi, z których wykonane są sąsiednie budynki. Opisana metoda operowania kolorem nosi nazwę colour attachment, czyli „łączenia za pomocą koloru”.

Łączenie kolorów podobnych wiąże się często z potrzebą wizualnego pomniejszenia budowli. Można wówczas zastosować pewnego rodzaju kamuflaż kolorystyczny poprzez rozbicie całej formy architektonicznej na mniejsze fragmenty, dzięki czemu całość sprawia mniej przytłaczające wrażenie.

Całkowitym przeciwieństwem metody łączenia kolorów podobnych jest tzw. colour detachment, czyli „oddzielanie za pomocą koloru”. Metoda ta jest stosowana wtedy, gdy chcemy, aby budynek przyciągał uwagę. Pozwala to zaakcentować i uwypuklić formę architektoniczną. Kolory kontrastujące, stosowane często do podkreślenia szczególnie interesujących części budynku, zaspokajają podstawową potrzebę człowieka, jaką jest dekorowanie oraz eksponowanie przyciągających wzrok obiektów.

O ile łączenie kolorów podobnych sprawia, że różnice wizualne między poszczególnymi częściami budynku zostają zredukowane, o tyle kolory kontrastujące pomagają przyciągnąć wzrok właśnie poprzez wykorzystanie różnic w barwie, nasyceniu i jasności.

Różnica między dwoma odcieniami to nie tylko kwestia innej barwy (stosunku między natężeniem chromatycznym i jasnością), ale także rzeczywista, fizyczna zmiana postrzeganego odcienia. Stanowi ona dodatkowy wymiar estetycznego oddziaływania wybranego koloru.

W pewnej sytuacji, lub z pewnego punktu widzenia, dwa kolory mogą się zlewać i harmonizować ze sobą, ale gdy obserwator przemieści się z punktu A do punktu B, ten sam kolor potrafi ustalić zupełnie nowe relacje, a nawet kontrastować z kolorami otoczenia. Z punktu widzenia teorii estetyki taka zmiana koloru wzbogaca statyczne relacje między postrzeganymi kolorami – tak zwany rym synchroniczny – o nowy dynamiczny wymiar czasowy, czyli rym diachroniczny.

Taka właśnie zmienna dynamika koloru odwołuje się do naszych odczuć estetycznych, które wiążą się bezpośrednio z tym, co Tom Wolfe nazwał architektoniczną „efemerycznością”, czyli pojęciem „ulotności” i „dematerializacji” zewnętrznej formy budynku, mającym swoje źródło w pionierskich wizjach modernistycznych Waltera Gropiusa, Miesa van der Rohe i Le Corbusiera.

Za pomocą kontrastujących odcieni można wyróżnić elementy strukturalne budynku, tworząc coś w rodzaju „diagramu architektonicznego”, ukazującego konstrukcyjny schemat budowli. Praktyka ta ma swoje korzenie w starożytności: poszczególne tarasy zigguratów malowane były na różne kolory, a w greckich świątyniach za pomocą koloru akcentowano kolumny i fronton. Dziś metodę tę stosuje się powszechnie w ultranowoczesnych budynkach,
w których mocnymi, soczystymi kolorami zaznacza się elementy nośne, pozostawiając bardziej stonowane barwy dla elementów wiszących i podpartych.

W architekturze kolor wykorzystywany jest także jako narzędzie marketingowe do promocji wizerunków korporacji, ich produktów
i usług. Można podać wiele przykładów takiego użycia koloru
w dziedzinie komercyjnych znaków i symboli: od stadionów piłki nożnej w barwach klubowych po budynki firm w kolorach, które kojarzą się
z określoną marką lub produktem.

Kolejnym ważnym zagadnieniem przy opracowywaniu strategii kolorystycznej jest bogactwo palety kolorów. Często ogranicza się ją do pojedynczego koloru, co pozwala nieco złagodzić wizualne wrażenie, wywoływane przez bardzo skomplikowaną, składającą się z wielu części strukturę. Chodzi wówczas o uzyskanie większej spójności formy.

Natomiast jeśli cel polega na osiągnięciu silnego efektu wizualnego, skutecznym sposobem jest zastosowanie kilku różnych kolorów na mniej zróżnicowanej fasadzie. Ponadto, budynek pomalowany na kolory o małym nasyceniu – „nastrojowe” lub niebieskawe szarości bądź też odcienie ciemnoniebieskie – wyda się mniejszy, niż jest
w rzeczywistości. Chcąc „powiększyć” budynek, można zastosować jaśniejsze, mocniejsze kolory i kontrastujące odcienie.

Le Corbusier w podobny sposób opisywał rolę koloru jako narzędzia kształtowania postrzeganej formy budynku we własnej twórczości. Przedstawiał na przykład, jak za pomocą koloru można „zbliżyć” budynek do patrzącego lub przeciwnie – osłabić siłę, z jaką budowla oddziałuje na zmysł wzroku. Pisał także, że niektóre kolory „przyciągają”, a inne „odpychają”: czerwień i inne kolory ciepłe optycznie przybliżają formę do patrzącego, podczas gdy kolor niebieski i odcienie zimne sprawiają, że obiekt się oddala.

Kolor może być użyty nie tylko w celu stworzenia wizerunku marki, ale także jako symbol pojęcia lub związku między budynkiem i jego otoczeniem lub funkcją. Na przykład w budynkach zlokalizowanych na wybrzeżu lub związanych z morzem często stosuje się kolor niebieski.